ذبيح الله صفا
1274
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
و تهران ( سال 1333 ) بطبع رسيده و پر است از غلطهاى فاحش و حق آنست كه آنها را كسى با طبع انتقادى دقيق منتشر سازد . 42 - شمس الدين آملى علّامه شمس الدين محمّد بن محمود آملى كه پيش ازين نامش در فصل مربوط به وضع علوم در قرنهاى هفتم و هشتم آمده ، از جملهء كبار علما و محققين اين عهد بوده و بسبب تأليف مهمى كه در ذكر موضوعات علوم به زبان فارسى كرده اهميت بسيار دارد . وى آثار ديگرى مانند شرح كليّات قانون و شرح كليات ايلاقى در طب و شرح مختصر ابن حاجب نيز دارد . مذهبش تشيّع بود و با علماى اهل سنّت مباحثاتى داشت و بعلّت تقربى كه او را در خدمت اولجايتو خدابنده و رشيد الدين فضل اللّه وزير بود ميان اهل زمان مرتبه و مقامى داشت و مدرّسى مدرسهء سلطانيه بر عهدهء او مقرر گرديده بود . وى از اهل آمل طبرستان بود و براى تحصيل علوم خدمت استادان مختلف را در چند شهر درك كرد و سپس در عهد اولجايتو محمد خدابنده ( م 716 ه ) و سلطان ابو سعيد ( م 736 ه ) همچنانكه گفتيم مدرّس مدرسهء سلطانيه شد و بعد از مرگ پادشاه اخير الذّكر و اختلال امور آذربايجان چندى در سياحت بلاد گذرانيد تا بعهد فرمانروايى شاه شيخ ابو اسحق بشيراز رفت و همانجا متوطّن شد و بتدريس و تأليف پرداخت . از تاريخ وفاتش صريحا اطلاعى در دست نيست و گويا بعد از سال 753 كه سال تأليف شرح كليات قانون ابن سيناست اتفاق افتاده و بعضى همان سال را تاريخ وفات او شمردهاند . اثر بسيار معروف شمس الدين آملى كه از جملهء كتب معتبر فارسى شمرده مىشود كتاب نفائس الفنون فى عرائس العيونست دربارهء شرح موضوعات علوم . اين كتاب حكم دائرة المعارف جامع و مفصّلى در علوم قديم دارد كه شمس الدين آملى آن را با نهايت